SİMAV'DA YAREN GELENEĞİ


YAREN'İN TANIMI

Yaren, Farsça "dost, tanıdık, ahbap" anlamlarını taşıyan "YAR" kelimesi kökenlidir. Çoğulu "YARAN", yerel söyleniş biçimi "YAREN"dir. Yaren kelimesi, kurumsal anlamda hem topluluğun tamamı (MEHMET YAVUZ YARENİ, HACI AHMET YARENİ vb. gibi ) hem de bu yapı içinde yer alan üyeler için kullanılır. (Ahmet yaren, Hasan yaren vb. gibi). Yaren hem topluluğun adı, hem de bu topluluğu oluşturan üyelerin sıfatıdır. Her üye "YAREN" adı ile anılır. 

Yaren, mensuplarının özelliklerine göre lakap ile (Kınsız Bıçak Kullananlar Yareni - Hayalperestler Yareni vb. gibi) veya Yarenbaşılarının adı ile de (Asım Simav Yareni, Hacı Ahmet Yareni, Mehmet Yavuz Yareni vb. gibi) isimlendirilir. Kısaca ifade etmek gerekirse, üyesi ve mensubu olduğu topluma faydalı, sosyal ve kültürel hizmetlerin yanısıra, üyeler arasında ekonomik dayanışmayı amaçlayan geleneksel sivil toplum kuruluşudur.

YAREN'İN TARİHÇESİ 

Yaren, Orta Asya'dan, Selçuklular tarafından getirilmiş bir terbiye müssesesidir. Simav'ın coğrafi konumu nedeniyle, anayollara uzak olması ve ilçenin kendi kendine yeten bir ekonomiye sahip olması nedeniyle, geleneklerini büyük ölçüde koruyarak, Yaren'in bozulmadan günümüze ulaşmasına sebep olmuş, ayrıca şehir kültürünün gelişmesine katkı sağlamıştır. 

Çeşitli kaynaklara göre, Simav halkı, Batı Türkistan'dan göç ederek Anadolu'ya gelen Türkmen Uç Beyleri'nin soyundandır. Simav'daki Yaren'in kaynağının 1000 yıl öncesine Orta Asya'ya uzandığı, Simav'da ilk Yaren'in 1080 yıllarında kurulduğu, bu dönemde toplantıların kadın-erkek birarada yapıldığı, Yavuz Sultan Selim'in Hilafeti İstanbul'a taşımasından (1517) sonra, Oğuz-Maturidî hoşgörüsünün sona erdiği ve Arap-Eş'arî itikadı doğrultusunda sadece erkeklerin toplandığı rivayet edilmektedir.

Osmanlı Hükümeti'nin yönetim zaafiyetinin olduğu dönemlerde bilhassa gelişen bu müessese, mahalli asayiş ve huzurun korunmasına büyük katkıda bulunmuş, istilacılara karşı çete muharebelerine katılmış, Simav ve yöresinde, üstlerine düşen vazifeyi hakkıyla yerine getirmiştir. Kaynak kişilerden bazıları Yaren'i Ahilik'in bir uzantısı veya kalıntısı olarak kabul ederken, diğer bazı kaynaklar Ahilik ile herhangi bir bağlantısının olmadığını söylemektedir. İster Ahilik ile bağlantısı olsun, isterse olmasın, doğru olan, Yaren'in eşsiz bir ahlak adap, terbiye, usul-erkan öğrenme müessesesi olduğudur. Aynı zamanda da modern insan yetiştirme kurumudur.

Özellikle 1900 - 1920 yılları arasında faaliyet gösteren ve "Kara Tavuk Yareni" olarak adlandırılan, içki ve kumar toplulukları hariç tutulacak olursa, Simav 'da 26 tane Yaren topluluğu vardı. Bugün ise, geleneklere riayet eden tek bir Yaren topluluğu mevcuttur. (2006-MEHMET YAVUZ YARENİ) Balkan, Çanakkale ve İstiklal Savaşı yıllarında Yaren toplantıları sazendesiz ve içkisiz yapılmıştır. Türkiye'nin muhtelif bölgelerinde "Yaren" adı altında faaliyet gösteren, ancak Simav'daki Yaren ile herhangi bir benzerliği bulunmayan teşkilatların olduğu bilinmektedir.

YAREN'İN KURULUŞU

Simav'da Yaren toplulukları faaliyetlerini genellikle Ekim ayından, Mayıs ayı sonuna kadar sürdürmek üzere,her yıl yeniden kurulur. Bu usul eskiden halkın iş yoğunluğunun hafiflediği bir dönem olduğu için benimsenmiştir. Günümüzde bu tarihlere bağlı kalmaksızın kuruluşa öncülük yapan kişilerin çalışmalarını tamamlaması ile faaliyete başlamaktadır. Kuruluş herhangi bir ayda olabilmektedir. Bitiş tarihi ise yarenlerin tamamının ev açma sırasını savmasına göre belirlenmektedir.

Yeni dönem Yaren'inin kuruluşu iki türlü olabilmektedir. 1 - Kurucu heyet ile, 2 - Kurucu heyet olmaksızın.

Bir önceki Yaren'in Veda Toplantısı'nda, Kurucu Heyet belirlenmiş ise, bu heyet, yeni dönem Yaren'inin kuruluşuna öncülük eder. Yeni dönem Yaren'ine kimlerin devam edeceğini, geçmiş dönemlerde Yarencilik yapan kişilerden, katılmak isteyenleri, sazende heyetinin oluşumunu, ilk defa Yaren'e katılacakları araştırır, edindikleri bilgileri Yaren Heyeti ile paylaşarak, ilk toplantının tarihini ve yerini tesbit ederler. İlk toplantı genellikle Yaren Odası'nda yapılır. 

Kurucu Heyet tesbit edilmemiş ise, bu görevi, günlük hayatta her zaman birarada bulunan birkaç Yaren üstlenir. Yeni Yaren'in oluşumuna önayak olur, kurucu heyet görevini yerine getirir. 

YAREN'İN TEŞEKKÜLÜ

Yaren, 25 - 35 kişiden oluşur. Bu kişilerin 1/4'ünün 50 yaş üzeri, 2/4'ünün 25-50 yaş arasında, 1/4'ünün ise 25 yaş altında olmasına özen gösterilir. Bu yaş gruplarına sırası ile, Büyük Yaren, Orta Yaren ve Küçük Yaren adı verilir. Toplantı esnasında veya günlük yaşamda tüm davranışlar bu sıraya göre düzenlenir, küçükler büyüklerine saygıda kusur etmezler. Büyük Yarenler de Küçük Yarenleri kollamaya, izlemeye ve denetlemeye özen gösterir, yeri gelince ödüllendirilmelerini, yeri gelince de cezalandırılmalarını sağlarlar.Alt yaş sınırı 15 - 16 ise de, genellikle askerliğini yapmış kişiler bu topluluğa ilgi duydukları için, bugün alt sınır 20 - 22 yaş civarındadır.18 yaşından küçüklerin Yaren'e alınmaları, velilerinin onayı ile olmaktadır. Yaren'e alınması uygun görülen 18 yaşından küçük yarenlerin babalarından, herhangi bir yere bağımlı olarak çalışanların da usta ve işverenlerinden izin alınır.

YAREN'E GİRİŞ ŞARTLARI

Yaren'e 15-16 yaşından büyük erkekler girebilir. Kişinin sağlığının elvermesi şartı ile herhangi bir üst sınır belirlenmemiştir.

Yaren adayının ve ailesinin, dürüst, iyi ahlaklı ve çevrelerinde saygın kişiler olması gerekir. Sır saklamasını ve büyüklere itaat etmesini bilmelidir. Bu sıfatlardan herhangi birinde veya yaren kurallarına uyma hususunda tereddüt yaşayanlar, Yaren'e alınmaz.

Yaren'e girmek isteyen bir kişi, bu isteğini doğrudan Yaren'e iletemez. Yaren'de bulunan bir arkadaşının teklifi ve kefaletiyle girebilir. Hakkında gizli soruşturma yapılan kişi olumlu bilgi alınması halinde oylamaya alınır. Yapılan oylamada "OYBİRLİĞİ" şarttır. Bir kişinin bile olumsuz oy kullanması, adayın Yaren'e girişini engeller. Olumsuz oy kullanan kişiye de bunun sebebi sorulmaz, oyunu değiştirmesi için telkinde bulunulamaz. Bu nedenle, Yaren'e alınacaklara, bu durum belli edilmez. Yani oylamadan önce teklif götürülmez. Oylamadan geçen kişiye teklif götürülür, kabul etmesi durumunda ilk toplantıya davet edilerek yarene alınır. Oylamadan geçemeyen kişiye de, bu durum "Sayımız doldu " gibi, kırıcı olmayan tarzda iletilir. Sayı dolduğunda ise daha önce Yarenlik yapmış olanlar, yarene yeni gireceklere tercih edilir.

Yarene, yaren üyelerinin tamamı tarafından olumlu oy verilen kişiler girebilir. Bir kişinin Yaren'e alınmaması, o kişinin iyi bir şahsiyet olmadığı anlamına gelmez. Oylamada uygun görülüp, Yaren'e üye olması kararlaştırılan kişilerin eğitimi, mesleği ve ekonomik durumu ne olursa olsun Yaren'e alınır. Yaren'de sıralamaya esas kriter yaştır.

Herkes Yaren Büyüğü'nün emirlerine uymak zorundadır.

YAREN HEYETİ

Yaren Heyeti aşağıdaki kişilerden oluşmaktadır.

KÖŞE İHTİYARI

BÜYÜKYARENBAŞI

KÜÇÜKYARENBAŞI

YAREN SÖZCÜSÜ

MUHASİP

Büyükyarenbaşı veya Küçükyarenbaşı'nın katılamayacağı toplantılar gözönünde tutularak, birer de vekil seçilmektedir.

1 - Köşe İhtiyarı

Yaren'in en yaşlısıdır. Yaren geleneği ve kanunlarını iyi bilen,bu konuda tecrübeli, sözünü ve sohbetini dinleten,yarenlerce sevilip sayılan biri olması gerekir. Yaren'i ve yareni yönetenleri denetler. Gözlemcilik yapar. Suç işleyip ceza alan yarenlerin cezalarını artırma veya eksiltmede söz sahibidir. Büyükyarenbaşı'na ceza verip uygulamak da görevleri arasındadır. Yaren Heyeti'nin aciz kaldığı konulara müdahele eder, gerekirse çözüm yolu gösterir. Köşe İhtiyarı'na ceza verilemez, dayak atılamaz, Yaren'den kovulamaz. Sadece sembolik olarak içki verilmez. "O'nu geç" anlamında tepsi bir başkasına verilerek, hatası belli edilir. Her zaman en son söz O'nundur. "O'NUN SÖZÜNÜN ÜSTÜNE SÖZ OLMAZ".

Genellikle Büyükyarenbaşı'nın arkasında kalan, gerektiğinde ortaya çıkan ve son sözü söyleyen kişidir. Kararların adil bir şekilde alınıp, alınmadığını denetler, Yaren'in saygınlığını temsil eder, herhangi bir leke getirilmesine müsaade etmez. Köşe İhtiyarı'nın vekili olmaz. Herhangi bir nedenle toplantıya katılamazsa, makamı boş bırakılır.

2 - Büyükyarenbaşı

Halk arasında dürüst bir kişi olarak tanınan, işinde başarılı,sözünü dinletebilen, sorunlara kolay ve sağlıklı çözümler getirebilen, çabuk karar verebilen, adil davranan ikameti sabit kişilerden seçilir. Yaren' in manevi büyüğü ve yöneticisidir. Yaren O'nun adı ile anılır. (2006-MEHMET YAVUZ YARENİ gibi)

Büyükyarenbaşı'nın sözleri kanun gibidir. O'na itaat şarttır. Diğer bütün yarenlere kardeşi - evladı gibi davranması, adil olması ve ayrımcılık yapmaması kendisinden beklenir. Toplantılarda yareni sessizliğe ancak o davet edebilir. "ERO" çekmek, yani "er olun!" toparlanın anlamındaki uyarıyı sadece o yapabilir. Yaren toplantısı esnasında veya dışarıdan kendisine iletilen suçları ve suçluları belirler, bunlara uygun cezalar verir, cezaların infazını sağlar.

Görevlerini aksatması durumunda, diğer Yaren Heyeti mensupları aralarında anlaşarak Büyükyarenbaşı'nı görevden alabilirler. Yerine yenisi seçilir, eski Büyükyarenbaşı herhangi bir yaren gibi, yarenciliğe devam eder. Büyükyarenbaşı, adaylar arasından oyçokluğu ile seçilir.

3 - Küçükyarenbaşı

Yaren'de üstlendiği görevler nedeniyle, titizlikle seçilir. Orta yaşlı, zeki, dinamik, cesur,hoşgörülü, alçak gönüllü, yarenlerce sevilen, halk oyunu ve şarkıları bilmesinin yanısıra, ikameti belli olmalıdır. Yöneticilerin isteklerini yarenlere, yarenlerin isteklerini yöneticilere iletir. Hizmet edecek kişilerin seçimi, hizmetin şekli ve sürelerinin tesbiti, sazendelerin hizmetlerinin aksamaması, oyuncuların seçimi Küçükyarenbaşı'nın görevlerindendir. Hizmetlerinde eksiklik görülenler ile Yaren'de hata yapanların cezalandırılmalarını sağlar.

Yarenlerin günlük yaşamdaki problemlerinden, Yaren toplantılarının her aşama sının en iyi şekilde hazırlanıp sonuçlandırılmasına kadar, çok geniş bir yelpazede görev yapar. Yarenlerin hem anası, hem de babası olarak adlandırılır. Küçükyarenbaşı da adaylar arasından oyçokluğu ile seçilir.

4 - Yaren Sözcüsü

Öğrenim görmüş, güzel konuşmasını bilen kişiler arasından seçilir. Yaren Heyeti'nin isteklerini dile getirir, misafirleri tanıtır. Eski dönemlerde bulunmayan bu görevin 1918 yılında ihdas edildiği rivayet edilir. Büyükyarenbaşı'nın cahil bir kişi olması durumunda, hatalı sözler sarfetmesinden ötürü ihtiyaç duyulmuştur.

5 - Muhasip

Tecrübeli, hesaptan anlayan, defter tutabilen, ikameti belli kişilerden seçilir. Yaren'in gelir-gider hesaplarını tutar, herefenelerin (arifane) eşit olarak toplanıp, ödemelerin zamanında, eksiksiz olarak yapılmasından sorumludur. Dışarıya Yaren ile ilgili en küçük bir borç bırakmaz. İstenildiğinde herkese hesap verir. Küçükyarenbaşı ile irtibatlı çalışır. Muhasiplik de, duyulan ihtiyaç üzerine sonradan ihdas edilmiştir.

YAREN TOPLANTILARI

Bir Yaren döneminde icra edilen toplantı çeşitleri aşağıdaki gibidir:

1 - İlk toplantı ve yemin töreni

2 - Genel toplantılar

3 - Kır toplantıları (sehra, piknik)

4 - Orta Sofraları

5 - Veda Yareni

Bu toplantılar üç şekilde icra edilir:

1 - Bütün masraflar herefeneli (arifane)

2 - İçki ve sazende ücretleri herefeneli

3 - "Yandığı yandığı yerde" denilen bütün masrafların ev sahibince karşılanması.

1 - İlk Toplantı ve Yemin Töreni

Kurucu Heyetin görevini tamamlamasının ardından belirlenen tarihte yapılan ilk toplantıya tüm yarenler abdest alarak gelirler. İster eski yaren, isterse yeni yaren olsun, Büyükyarenbaşı ve Köşe İhtiyarı'nın huzurunda, sağ ellerini daha önce hazırlanmış olan Türk Bayrağı üzerindeki silah ve Kur'an üzerine koyarak yemin ederler ve yemin metnini imzalarlar. Yemin töreninden sonra, küçükler büyüklerinin ellerini öperek, büyükler birbirleri ile tokalaşarak hayırlaşırlar. Müteakiben, aşağıda izah edildiği üzere, genel toplantı düzeninde ilk toplantı gerçekleştirilir. (bkz: örnek yemin metinleri)

2 - Genel Toplantılar

Özel günler haricindeki Yaren toplantılarına , yarenlerin tamamı günlük kıyafet leri ile katılırlar. Ancak kıyafetlerin temiz ve düzgün olmasına, ayrıca tıraşlı ve bakımlı gelinilmesine dikkat edilir. Özel günlerde ise (Kurtuluş günü, dışarıda yapılan toplantılar vs.gibi) geleneksel Ege efe/zeybek kıyafetleri giyilir. Toplantının türü ne olursa olsun zamanında iştirak önemlidir. Mazeretsiz geç kalınmasına müsaade edilmez, aksine davranışlar cezalandırılır. Toplantı esnasında amiyane hareketlere de müsaade edilmez, izinsiz ayağa kalkılamaz.

Yaren toplantıları, yaren kanunlarında da yer alan ve tüm yarenler tarafından da bilinen genel kurallar çerçevesinde gerçekleştirilir. İlk toplantıda, kaç günde bir toplanılacağı ve ev sahibi sayısı belirlenerek dönem boyunca buna uyulmaya özen gösterilir.

Toplantılar, tüm masraflar herefeneli olarak yapılır. Yapılan tüm masraflar muhasip tarafından, kişi sayısına bölünerek tahsil edilir.

Toplantılar, Yaren Odası'nda yapılabildiği gibi, müsait olanların evlerinde de açılabilir. Ayrıca, havaların müsait olduğu dönemlerde, yılda bir veya iki kez olmak üzere kırdada yaren toplantısı düzenlenebilir. Her Yaren toplantısı, üç yarenin biraraya gelerek oluşturduğu grup tarafından Küçükyarenbaşı'nın denetiminde düzenlenir. Buna "EV AÇMA" adı verilir.

Ev açma, Yaren'in önemli ritüellerinden biridir. Ev açma hususu, yaren toplantısı sonunda görüşülüp karara bağlandığı gibi, Orta Sofrası tertip edilerek de sonuçlandırılabilir. BYB ve KYB koordine ile teklifleri değerlendirir, uygun olan gruba ev açma yetkisi verir.

Bu duruma "Ev Satma" adı verilir. Satılan evi alan yarenlerin kıdemlisi BYB'nın önüne dizüstü oturarak, BYB'nın uzattığı, Yaren için önemli bir sembol olan "adalet sopası"nı öpüp alnına götürür. Böylece evi satın aldığını kabul ve ilan eder. Bu ritüel yemin yerine geçer. İlk toplanacak Yaren'e en mükemmel yemekleri çıkaracaklarının, hizmette kusur etmeyeceklerinin teminatını böylece vermiş olurlar.

Ev açmaya talip çıkmazsa, KYB'nın teklifi veya görüşü alınarak, o güne kadar bu görevi almamış yarenlerden görevlendirme yapılır.

Ev açanlar, Küçükyarenbaşı'nın kendilerine verdiği "YAREN MENÜSÜ" ne uygun olarak yiyecek ve içecekleri hazırlarlar (Bkz:örnek yaren menüsü). Her ev sahibinin iki misafir davet etme hakkı vardır. Yaren Heyeti bu sayıyı azaltıp çoğaltabilir. Misafirlerin kimler olacağı, kendilerine haber verilmeden önce, Yaren Heyeti'ne danışılarak tesbit edilir. Uygun görülenler davet edilir. Toplantılarda, misafirlerin amiyane davranışlarına müdahelede bulunulmaz, ancak misafiri çağıran yaren sorumlu tutulur, gerekli görülürse cezalandırılır.

Toplantılarda; "Yaren Odası' na geliş, selamlaşma, ayak sofrası, eğlence bölümü, molalar (SALİMAĞA), mahalli şarkı ve oyunlar, misafirlerin uğurlanması, mahkeme, dilek ve temenniler ve dağılma" sırası uygulanır.

Ev açanlar, yarenleri ve misafirleri karşılayarak içeriye alırlar. Selamlaşmadan sonra Ayak Sofrası'na geçilerek yemeğe başlanır. Bu sırada saz icra edilmez. Ayak Sofrası, Köşe İhtiyarı'nın "Afiyet olsun!" temennisi ile sona erer. Müteakiben yarenler ve misafirler Küçükyarenbaşı'nın gösterdiği yerlere oturtulurlar. Bu oturma düzeni gece sonuna kadar değiştirilemez. Ancak KYB değiştirebilir. KYB'nın belirlediği mutfak görevlilerinin hazırladığı içki ve mezeler, yine KYB'nın belirlediği kişiler tarafından, bir defada 3'er kişiye olmak üzere, hiç kimseyi boş geçmeden, ikram edilir. İkram sırasında, içki dağıtan sol dizi ile, yiyecek ve meze sunan ise sağ dizi ile tepsiyi sunarlar. Tepsiden faydalanacak olanlar da yine aynı düzende tepsiyi karşılarlar. Bu sırada saz icra edilmektedir. Her yarenden, şarkıların çoğunu ezbere bilmesi ve okunan şarkılara iştirak ve eşlik etmesi beklenir. Bu gecenin eğlenceli geçmesi açısından önem arzeder. Bu sırada konuşmak veya başka bir şey ile ilgilenmek yasaktır. "SAZ BAŞLAYINCA SÖZ BİTER".

BYB, SALİMA / Ara vermek için ERO! çekince, tepsiden istifade edenlere "Tepsi devam etsin" komutu verir. Bu komutu vermezse, yeme-içme faslı sona erer. Bu uygulama,verilen molalarda (SALİMAĞA), mutfak görevlileri ile sakilerin değiştirilmesi ile ilerleyen saatlere kadar devam eder. Bundan sonra mahalli şarkılar söylenir, iyi oynayan yarenlere mahalli zeybek oynatılır. Kırık havalar icra edildikten sonra, Kalk Gidelim havası olarak adlandırılan "Cezayir" havası çalınır, mendil yakılır ve misafirlere izin verilir. Durumu iyi görülmeyen,sarhoşluk emaresi görülen yaren veya misafirin yanına başka bir yaren verilerek salimen evine ulaşması sağlanır. "Cezayir havası" icra edilirken ışıklar söndürülür.

Misafirler gitmeden önce, toplantı hakkındaki duygu ve düşünceleri alınır. Sözcü,misafirlerden, iyi ve güzel gördüklerini eş ve dostlarına, kusurlu gördüklerini de Yaren Heyeti'ne bildirmelerini rica eder.

"Mendil yakma"nın, 1970'li yılların sonunda başladığı rivayet edilmektedir. Eski Yarenbaşılarından Asım SİMAV'ın ifadesine göre mendil yakma; coşkulu geçen yaren toplantılarının sonunda, 'nazar'dan korunmak için terli mendiller yakılarak tütsü edilmesinden ibarettir.

Eğer yiyecekler fazla gelmiş ise "SÜRME TEPSİ" çıkarılır, yarene ikram edilerek yiyecek ve içeceklerin ziyan edilmesi önlenir.

Mahkeme safhasına geçilir. Mahkemede o günkü toplantı ile ilgili veya herhangi bir yarenin dışarıda yapmış olduğu hatalı davranışlar değerlendirilir. Yaren Heyeti, gözlemlediği suçları kendisi değerlendirdiği gibi,herhangi bir yarenin şikayetini de dikkate alır. Suçlanan yaren, ismi ile çağrılmasını müteakip ortaya çıkar. Suçu kendisine söylenir,savunması alınır. Suçu sabit görülenlerin durumu, Büyükyarenbaşı (BYB) ve Küçükyarenbaşı (KYB) tarafından ayrı bir odada görüşülüp değerlendirilerek cezaları belirlenir. Köşe İhtiyarı'nın görüşü ve oluru alınarak cezalar infaz edilir. Bu cezalar; ihtar,mali ceza veya falaka olarak değişmektedir. Suçun ağırlığına göre bunlardan biri uygulanır. Cezasını çeken yarenler, Köşe İhtiyarı'ndan başlayarak, tüm yarenler ile helalleşir.

Daha sonra dilek ve temenniler alınır. Yarenler düşünce ve görüşlerini açıkça ifade ederler. Bir sonraki yarende ev açacakların belirlenmesi amacıyla "Ev Satımı" gerçekleştirilir. Talip olan gruplardan birine bu görev verilerek toplantı sona erer. KYB en son çıkarak, herkesin evlerine gidip-gitmediğini, kimseye belli etmeden denetler. Yaren'den sonra herhangi bir yerde eğlenmek ve içki içmek kesinlikle yasaktır.

Bu toplantılar sırasında tüm hizmetler KYB'nın organizesi ile yarenler tarafından sıra ile gerçekleştirilir. Hizmetlerin icrası esnasında,intizam ve temizliğe azami özen gösterilir. Ev sahipleri, mecbur kalınmadıkça, yaren toplantısı başladıktan sonraki hizmetlerde kullanılmaz. Toplantılar ve mahkeme esnasında yaşananlar bir sırdır. Dışarıda kesinlikle söz edilemez. Bu kurala, sazende de uymak zorundadır.

Toplantıların bir bölümünde, yarenlerden veya misafirlerden, fıkra, anekdot veya başından geçmiş ilginç olayların anlatılması istenebilir. Deyiş atma, KYB'nın izni ile müsait bir zamanda yapılır. Eski yarenlerde oynanan yüzük oyunu, fincan oyunu gibi oyunlar halen mevcut değildir. Günümüzde bu uygulama yoktur.

Toplantılar esnasında, yarenlere ve misafirlere "tuz ikramı" yapılır. Ekmek ve tuzun, bozulması imkansız dostluğu vurguladığı, ekmek ve tuzu birlikte yiyenlerin birbirlerine ihanet edemeyeceği, ebedi dostluk ve kardeşliğin başlangıcı olduğu kabul edilir.

3 - Kır Toplantıları

Havaların müsait olduğu dönemlerde, yılda bir veya iki kez olmak üzere, bazen yarenlerin eşlerinin de katıldığı kır toplantıları da (sehra, piknik) düzenlenir. Eşlerle yapılan toplantılarda, bazı kurallarda esnek davranılsa da,eşlerin katılmadığı toplantılarda, yaren kurallarından taviz verilmez. Sadece mekan değişmiştir. Kır toplantılarının yapıldığı mahale bayrak dikilir.

Eskiden kırda/sahrada yaren açmak isteyenler, ihtiyaçlarını tamamen kendileri temin ederdi. Yani yapılan masrafların tamamını üstlenirdi. (YANDIĞI YANDIĞI YER'DE).

4 - Orta Sofrası

Mahkeme kurulamayan yaren toplantılarını takip eden hafta içerisinde veya görüşülmesi gereken acil bir konu olduğunda, belirlenen bir günde yarenler orta sofrasına davet edilir. Bu toplantılar yiyecek ve içecek olmadan düzenlenir. İstisnai hallerde yiyecek ve içecek ikramı yapılabilir. Ancak, eğlence ve saz icrası söz konusu değildir. Sadece gündemde bulunan konuların görüşülmesi ve mahkeme icrası ile toplantıya son verilir. Her toplantıda olduğu gibi, tüm yaren kuralları Orta Sofrası için de geçerlidir.

5 - Veda Yareni

Bütün yarenlerin ev açma sıralarının tamamlanmasından sonra, yaren üyelerinin kolektif katkıları ile düzenlenen, ev açmanın olmadığı, herkesin bir görevi üstlenmesi ile gerçekleştirilen toplantıdır. Başlangıçtan sonuna kadar genel toplantı düzeninde giden "VedaYareni"nde, ilerleyen saatlerde BYB ve KYB, görevlerini sembolik olarak, yıl boyunca yaren adap ve erkanına uyumda temayüz etmiş bir yarene, yaşına bakılmaksızın devreder. Toplantının bir bölümünü seçilen bu yarenler idare eder. Veda Yareni'ne misafir alınmaz.

Yaren sonunda helalleşme töreni icra edilir.İstenir ise muhasip alacak ve borçları açıklar. Borcu bulunanların bunu ödemesi istenir. Yaren toplantısının sonuna gelindiğinde,bir sonraki dönem için kurucu heyet belirlenir. Müteakip Yaren' in kuruluşunu bu şahıslar üstlenir. Davul-zurna eşliğinde, en büyük yarenden, en küçük yarene doğru sıralanır, iki kol önündeki yaren büyüğünün iki omuzuna gelecek şekilde düzen alınır ve bu şekilde ortada birkaç defa dönülür. Yaş sırasına göre, Köşe İhtiyarı' ndan başlayarak, herkes birbirinden helallik diler ve kucaklaşır. Yaren'in en duygusal anı burada yaşanır. Hatıra fotoğrafı çekilerek toplantı sona erdirilir.

Veda Yarenleri'nde genellikle mahkeme kurulmaz.Ancak, eski yıllarda bir yaren,daha önce ceza almış arkadaşlarına "Siz ceza aldınız, ben bu sene cezasız bu yareni tamamlıyorum" şeklinde alaycı bir tavır takınınca, bu kişi Veda Yareni'nde mahkeme kurulmasına neden olmuş ve cezalandırılmıştır.

YAREN'İN ETKİLERİ

Yaren'in kültür, yardımlaşma, dayanışma, grup denetimi ve toplum davranışları üzerine olumlu etkisi mevcuttur. Mensuplarının dürüst, namuslu, becerikli, enerjik, dikkatli ve yardımsever olmalarının yanısıra, sorumluluk duygusu ile hareket ederek başkalarının hak ve menfaatlerine saygılı olmayı, kendisine ve başkalarına güven duymayı, sır saklamayı öğretir.

Yaren'e giren kişiler, önce kendilerini denetlemeyi öğrenir. Zamanla bu davranış biçimi gelişerek, kişinin kendisi ile özdeşleşir. Yemek yerken, içki içerken, konuşurken herhangi bir toplum içinde bulunurken kendisine öğretilen bu kurallar çerçevesinde davranır, örnek bir kişi olarak kendisini gösterir. Çünkü o bir yarendir ve bulunduğu her yerde Yaren'i temsil etmektedir.

Yaren'de, hilekarlık, sahtekarlık, kumarbazlık gibi kötü davranışta bulunanlara kesinlikle müsamaha edilmez, en ağır şekilde cezalandırılırlar. Bu tutumunda ısrarcı olanlara "kovulma" cezası verilerek Yaren'den uzaklaştırılır.

Yarenler, birbirlerinin iyi ve kötü günlerinde hep yanındadırlar. Düğünler, eğlenceler beraber organize edilir, cenazeler beraber kaldırılır. Sevinçler ve hüzünler paylaşılır. Kısaca, nimet de, külfet de müşterektir.

Yarende her yaştan üye bulunması nedeniyle,küçükler büyüklere saygıyı, büyükler küçükleri sevmeyi ve kollamayı burada öğrenir veya pekiştirir. Herkes birbirini denetler, gözaltında tutar. Bu sadece toplantı esnasında değil, günlük yaşamda da böyledir. Ancak bu murakebe ve gözetim hiçbir zaman rahatsız edici boyutta olmamıştır. 

Sonuç olarak:

Yaren teşkilatının geçmişi, Türk'lerin Orta Asya'dan göçüne dayanmakta,yaklaşık 1000 yıllık bir geleneği günümüze taşıyıp, yaşatmaktadır.

Her yaş grubundan kişileri bir araya getirerek, bu kişilerin sosyal etkinliklerde bulunmalarını sağlar, kaybolmakta olan manevi değerlerin yozlaşmasını önler.

Birbirleriyle yardımlaşma en üst seviyededir. Her üye yaren koruması altında olup, ihtiyaç duyulduğunda üyelerin kendisine yardıma geleceğini bilir. Bu psikolojik rahatlamanın yanısıra, ruhsal huzur ve özgüven sağlar.

Yarene girdikten sonra, toplumda kötü görülen davranışlardan kendini uzak tutmaya özen gösterir. Hayatına çeki-düzen verir. Dışarıda da yaren disiplini ile hareket ettiğinden toplum içinde kendisine saygın bir yer edinir.

Yaren, yasal ve ahlaki normların çiğnenmesini önler, yasal ve ahlaki yanlışlıklara gecikmeden müdahele eder ve düzeltir.

Yaren canlı bir folklor arşividir. Yöresel müzik ve oyunların yaşatılmasında, geleneklerin bozulmadan sonraki kuşaklara aktarılmasında köprü vazifesi görür.

İlçemizde (Büyük Hayır-Kurtuluş Günü gibi) veya ilçe dışında (Simavlıların organizasyonları, Yaren'in ilçe dışında açtığı yaren toplantısı gibi) yapılan sosyal etkinliklere katılarak veya bizzat organize ederek yardım ve tanıtımda bulunur.

Yaren'de siyaset ve inanca müdahele kesinlikle yasaklanmış olduğundan, değişik görüş ve inanca sahip kişilerin bulunduğu bu toplulukta demokratik kurallar geçerlidir. Bunun aksine davrananlar şiddetle cezalandırılır. Topluluk olarak da siyaseti ve inanca müdaheleyi çağrıştıran herhangi bir etkinlikte bulunulmaz ve bu tür toplantılara iştirak edilmez. Özel hayatta ise, yarenler dilediği inancın ve politikanın peşinden gidebilir.

Tembelliği önler, toplum ve cemiyete faydalı bireyler kazandırır. Sosyal ve medeni ilişkilere öncelik verip, toplumun şehirleşmesine katkı sağlar.

Kısaca "Yaren" adı verilen Yaren Topluluğu, faaliyetlerinin planlamasını, dışarıdan gelebilecek sosyal ve kültürel amaçlı talep ve istekleri de dikkate alarak, kendisi yapmaktadır. Finansman ihtiyacı ise, "herefene/arifane" usulü ile yaren üyelerinden eşit şekilde toplanarak karşılanmaktadır. Bunun yanısıra, yaren üyelerinden maddi durumları iyi olanların yardımları ise, diğer üyelerin onurlarını rencide etmemek şartı ile, reddedilmemektedir.

Yaren, Simav'da geleneksel kültür ve adetlerin korunmasındaki ana unsurlardan biridir. Diğer bir anlayışla, ciddi ve güvenilir bir sivil toplum kuruluşudur.

Yaren geleneği, yaren üyelerinin takdir ve övgüye layık özverisi ile sürdürülebilmektedir. Temennimiz yaren geleneği kural ve kaidelerinin bozulmadan devam etmesidir.

Dr.Recep ALBAYRAK

http://www.simav.gov.tr/yarentanim.asp